Water

Wie Nederland zegt, zegt dijken. ‘Dankzij de dijken’ zingt Freek de Jonge met de Nits. De dijk is een geweldig staaltje oer-Hollandse ingenieursvernuft – maar ook een domme hoop aarde. En ook land art. Wat doen we met de dijken nu de zeespiegel rijst? Rijzen de dijken mee?

Droogte? In nat Nederland? Het was in 2018 en 2019 al droog en nu hebben we in mei van 2022 dat record al gebroken. Het waterland wordt droogteland. De droogte heeft impact op bijna alles: de landbouw, de natuur, de dijken, het drinkwater, op de funderingen van onze huizen, en zeker op de toch al hoge voedselprijzen. Maar deze uitdaging doet óók innoveren.

Nederland leeft niet alleen mét het water, maar in toenemende mate óp het water. We wonen erop, we boeren erop, en als heel west-Nederland onder water komt te liggen moeten we de chaos omarmen. “Dan wordt het water een ontwikkelingspartner, een bondgenoot.”

Als het water komt, zoek je hoge gronden op. Doen de Nederlanders al eeuwen – nee, millennia! – door terpen te bouwen, verhogingen in het landschap. Zeg maar: the Dutch mountains. Terpen zijn niet alleen iets van vroeger, we bouwen ze nog steeds. In de polder de Noordwaard bij de Biesbosch bijvoorbeeld, zijn alle huizen en boerderijen op terpen gezet zodat het rivierwater straffeloos door de polder kan stromen. En in Friesland is de Terp fan de Takomst aan de rand van de Waddenzee verrezen, een plek om weer te ervaren hoe land en water elkaar ontmoeten. Een oer-Hollandse ervaring.

Ondergelopen kelders, dikke plassen op straat. Het regent steeds vaker en harder. Waar láten we al dat regenwater? Voor deze aflevering van mijn podcast Nattigheid ga ik op regenreis door Nederland – naar regentonnen in Deventer, de Green Village aan de TU Delft en het Spoorpark in Tilburg.

Er zit goud in het riool. Cocaïne, medicijnresten, stoffen die aangeven dat mensen lijden aan obesitas of depressie – van alles kunnen we eraan aflezen. Oók het coronavirus. Nederland loopt in Europa voorop met zijn Nationaal Rioolwater Surveillance programma. Urine wordt kunstmest, afvalwater wordt biogas en bioplastic, van tweedehands wc-papier heeft ontwerper Nienke Hoogvliet een serie schalen gemaakt. Wat kunnen we leren – en maken – uit het riool?

Het is zo ver! Met een feestelijke launch in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam op Wereldwaterdag, 22 maart, is mijn podcast ‘Nattigheid’ voor Ons Water en BNR live gegaan. De ondertitel is niet voor niets ‘Opbeurende verhalen over ons water’. Deze podcast zit namelijk vol met verhalen van mensen zoals jij en ik die denken: er is iets aan de hand met het klimaat, en met ons water, wat ga ík daar aan doen? Zoals deze vrijwilligers van de Hoogwaterbrigade in Kampen. Opbeurend!

StrandLab Almere, ‘buitenlaboratorium voor cultuur’, organiseerde in juni 2021 de tweedaags manifestatie WaterWalks rond, en rondom het IJmeer. Samen met kunstenaars, ecologen, historici, archeologen, theatermakers en lokale Almeerse makers en kunstenaars onderzocht StrandLab met wandelingen en gesprekken de betekenis van het IJmeer voor inwoners van Almere, voor de verbindingen tussen Amsterdam en Almere en voor klimaatverandering. Op beide dagen leidde ik het slotgesprek: de WaterTalks. In mei 2022 vindt het vervolg plaats. Bekijk hier de aftermovie: